Құқықтық мемлекет қалыптастыру – тек заң шығару немесе мемлекеттік институттарды жетілдіру мәселесі ғана емес. Бұл – ең алдымен қоғамның құқықтық санасын, мәдениетін және ойлау жүйесін өзгертуге бағытталған кешенді үдеріс. Осы тұрғыдан алғанда, жоғары оқу орындарының, әсіресе жетекші университеттердің рөлі айрықша мәнге ие.

Университет – тек маман даярлайтын мекеме емес, ол – қоғамның интеллектуалдық және рухани дамуының орталығы. Мұнда болашақ заңгерлер ғана емес, жалпы қоғамның белсенді азаматтары қалыптасады. Сондықтан құқықтық мемлекет құру ісінде университеттердің ықпалы жан-жақты және терең сипатқа ие.

Ең алдымен, университет құқықтық білім берудің негізгі алаңы болып табылады. Сапалы құқықтық білім – кәсіби заңгерлерді даярлаудың басты шарты. Қазіргі жағдайда заңгер тек заң нормаларын білетін маман ғана емес, ол – құқықтық ойлау қабілеті қалыптасқан, күрделі қоғамдық қатынастарды талдай алатын, әділетті шешім қабылдауға бейім тұлға болуы тиіс. Бұл міндетті жүзеге асыруда оқу бағдарламаларының мазмұны, оқыту әдістемесі және ғылыми зерттеулердің деңгейі шешуші рөл атқарады.

Екіншіден, университеттер құқықтық ғылымды дамыту арқылы құқықтық жүйенің жетілдірілуіне ықпал етеді. Ғылыми зерттеулер заңнаманы жетілдіруге, құқық қолдану практикасын жақсартуға және жаңа құқықтық институттарды қалыптастыруға негіз болады. Осы орайда әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті еліміздегі құқық ғылымының ірі орталықтарының бірі ретінде танылып отыр. Университеттің заң факультетінде жүргізілетін ғылыми зерттеулер құқық үстемдігі, адам құқықтары, конституциялық реформалар және халықаралық құқық мәселелерін қамти отырып, ұлттық құқықтық саясаттың қалыптасуына елеулі үлес қосуда.

Үшіншіден, университеттер қоғамда құқықтық мәдениетті қалыптастыруда маңызды әлеуметтік институт ретінде әрекет етеді. Студент жастардың құқықтық санасы мен азаматтық жауапкершілігін арттыру – құқықтық мемлекеттің берік негізін қалаудың маңызды шарты. Бұл бағытта құқықтық ағарту жұмыстары, пікірталастар, ғылыми конференциялар мен қоғамдық жобалар үлкен рөл атқарады.

Сонымен қатар, университет пен тәжірибе арасындағы байланысты күшейту де өзекті мәселе болып отыр. Теориялық білімнің практикалық дағдылармен ұштасуы – сапалы заңгер даярлаудың басты талабы. Осыған байланысты сот органдарымен, құқық қорғау мекемелерімен және басқа да мемлекеттік құрылымдармен ынтымақтастықты дамыту маңызды.

Бүгінгі цифрлық дәуір университеттер алдына жаңа міндеттер қойып отыр. Құқық саласына қатысты жаңа бағыттар – киберқұқық, цифрлық дәлелдемелер, дербес деректерді қорғау сияқты мәселелер оқу процесіне енгізілуі тиіс. Бұл болашақ заңгерлердің заман талаптарына бейімделуін қамтамасыз етеді.

Қорытындылай келе, университеттер құқықтық мемлекетті қалыптастырудың стратегиялық институты болып табылады. Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті сияқты білім мен ғылымның ірі орталықтары құқықтық мәдениетті дамыту, білікті мамандар даярлау және құқықтық реформаларды ғылыми тұрғыдан негіздеу арқылы қоғамның тұрақты дамуына қызмет етіп келеді. Сондықтан университеттің әлеуетін тиімді пайдалану – құқық үстемдігін нығайтудың маңызды кепілі.

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ кеден, қаржы және экологиялық құқық кафедрасының меңгерушісі, з.ғ.д., профессор Куаналиева Г.А.