2026 жылғы жаңа Конституцияда қоршаған ортаны қорғау күн тәртібі жалпы декларациялар шеңберінен қатаң мемлекеттік міндеттемелер мәртебесіне өтті. Негізгі инновация — қолайлы қоршаған ортаға құқықты адамның негізгі құқығы ретінде тану.

         Негізгі экологиялық инновациялар:

         Ақпаратқа құқық: Әрбір азаматтың өз аймағындағы қоршаған ортаның жағдайы туралы жедел және сенімді ақпарат алуға конституциялық құқығы бар. Ластану туралы деректерді жасыру енді конституцияға қайшы деп саналады.

         Бизнестің экологиялық жауапкершілігі: Негізгі Заңға табиғатқа келтірілген залал үшін «жауапкершіліктің сөзсіздігі» ұғымы енгізілді. Ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар өз қызметінің шарты ретінде «жасыл» технологияларды енгізуге міндетті.

         Биоәртүрлілікті қорғау: Флора мен фаунаның сирек кездесетін түрлері, сондай-ақ Қазақстанның бірегей табиғи ландшафттары ресми түрде «халық меншігі» деп жарияланды, олар мемлекеттік арнайы қорғауды пайдаланады.

         Климаттың тұрақтылығы: Мемлекет алғаш рет болашақ ұрпақтардың экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін климаттың өзгеруіне бейімделуге және жаңартылатын энергия көздерін дамытуға міндеттенді.                   Азаматтардың қатысуы: «Халық кеңесі» платформасы жергілікті қауымдастықтарға заңдық күші бар қоғамдық тыңдаулар арқылы жоспарлау кезеңінде экологиялық қауіпті жобаларды бұғаттауға мүмкіндік береді.

         Азаматтардың міндеттері:

         Конституцияда әрбір адамның жеке жауапкершілігі де бекітілген: табиғатты қорғау және оның ресурстарына қамқорлық жасау енді Қазақстан Республикасы азаматтарының қасиетті міндеті ретінде бекітілген.

Г. Т. Айгаринова

Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің кеден, қаржы және экологиялық құқық кафедрасының профессоры, заң ғылымдарының кандидаты