Құқық үстемдігі – кез келген заманауи мемлекеттің тұрақты дамуының негізгі шарты. Қазақстан Республикасында құқықтық мемлекет қағидалары Конституцияда бекітіліп, қоғамдық қатынастарды реттеудің берік іргетасы ретінде қызмет етеді. Заң үстемдігі қоғамда тәртіп пен әділеттілікті қамтамасыз етіп, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғауға бағытталған.
Қоғамдағы құқықтық тәртіп заңдар мен құқықтық нормалардың үйлесімді жүйесі арқылы қалыптасады. Құқық адам еркіндігін қамтамасыз ететін негізгі құрал ретінде қоғамдық қатынастарды реттеуде маңызды рөл атқарады. Бұл ретте тек нормативтік актілер ғана емес, құқық қолдану тәжірибесі мен өзге де құқық көздері де үлкен маңызға ие.
Сот шешімдері мен құқық қорғау органдарының қызметі құқықтық реттеудің тиімділігін арттырып, әділеттілікті қамтамасыз етеді. Құқық қорғау органдары заң талаптарын сақтай отырып, қоғамдағы тұрақтылық пен қауіпсіздікті нығайтуда ерекше орын алады. Осыған байланысты құқықтық мемлекетті дамыту үшін заманауи құқықтық тетіктер мен тиімді стратегияларды қалыптастыру қажеттілігі артып келеді.
Құқық — тек реттеуші құрал ғана емес, сонымен қатар қоғамның рухани және мәдени дамуына ықпал ететін әлеуметтік институт. Ол адамдардың мінез-құлқын қалыптастырып, құқықтық сана мен азаматтық жауапкершілікті нығайтады. Позитивті құқық тарихи даму барысында қоғамның сұраныстарына бейімделіп, әлеуметтік және зияткерлік құндылықтармен тығыз байланыста дамып келеді.
Бұл үдерісте жоғары білім беру жүйесінің рөлі ерекше. Атап айтқанда, әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті құқық саласында білікті мамандар даярлау арқылы құқықтық мәдениетті қалыптастыруға зор үлес қосып отыр. Университетте жүргізілетін ғылыми зерттеулер мен білім беру бағдарламалары құқықтық сананы дамытуға, заң үстемдігін нығайтуға және заманауи құқықтық ойлауды қалыптастыруға бағытталған.
Құқықтық мәдениеті жоғары қоғамда заңға құрмет пен сенім артады. Бұл өз кезегінде әлеуметтік тұрақтылықты қамтамасыз етіп, мемлекеттің тұрақты дамуына негіз болады. Сондықтан құқық үстемдігін нығайту тек мемлекеттік органдардың ғана емес, білім беру мекемелері мен бүкіл қоғамның ортақ міндеті болып табылады.
Қорытындылай келе, құқық үстемдігі мен құқықтық мәдениет — қоғам тұрақтылығының басты кепілі. Қазақстанда бұл бағытта жүйелі жұмыстар жүргізілуде, ал жоғары оқу орындары, соның ішінде әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, осы үдерістің маңызды ғылыми және білім беру орталығы ретінде ерекше рөл атқарады.
Д.Ә. Бакиров
Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ
кеден, қаржы және экологиялық құқық
кафедрасының аға оқытушысы
Қ.Бахманова
Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ,
кеден, қаржы және экологиялық құқық
кафедрасының аға оқытушысы